Bandytyzm i bandzioryzm: Co siedzi w głowie kryminalisty?

gxd55Zr.420.memZagadka zła fascynuje ludzi od zarania dziejów, a jej wyjaśnienia są różne. Z jednej strony są więc cynicy wierzący, że każdy człowiek jest egoistyczny, a wszelkie wzniosłe hasła są po prostu sposobem na oszukanie siebie i innych. Z drugiej strony stoją natomiast idealiści wierzący, że ludzie są dobrzy, a zło wynika jedynie z opresyjnego, psującego ludzi systemu…

Są też psychologowie i kryminolodzy, którzy nie bawią się w wiarę, a badają sprawę w sposób naukowy.

Tak więc na początku należy zauważyć, że istnieją dwa główne typy przestępców. Są to przestępcy zdezorganizowani i przestępcy zorganizowani.

Przestępca zdezorganizowany:

Ma między 16, a 30 laty, zostaje bowiem zwykle (w ten czy inny sposób) wyeliminowany ze społeczeństwa nim się zestarzeje. Płeć bez znaczenia. Zwykle nie ma przyjaciół, a reszta społeczeństwa uważa go za nieatrakcyjnego. Z tej samej przyczyny nie ma też żony ni stałej partnerki. Inteligencja najczęściej poniżej średniej, często na granicach normy i upośledzenia. Nie ma wykształcenia lub ma tylko wykształcenie podstawowe.

Najczęściej pochodzi z niższej klasy społecznej, jego ojciec zwykle był bezrobotnym lub nie miał stałego zajęcia. Sam zwykle też nie pracuje lub też wykonuje jakieś zajęcie wymagające prostych umiejętności, które uniemożliwia mu kontakty społeczne (np. budowlaniec, magazynier, pomywacz). Mieszka sam lub z rodzicami.

Najczęściej jest chudy, słabego zdrowia i nie dba o siebie. Często był leczony z powodu depresji. Nierzadko jest uzależniony od alkoholu lub narkotyków.

Zwykle w dzieciństwie był trzymany bardzo krótko, ma silne poczucie winy i wstydu, nierzadko nieadekwatne do stopnia popełnianych czynów. Generalnie przekonany, że świat go nienawidzi i prześladuje. Owo poczucie winy powoduje, że przyłapany, nawet na relatywnie niegroźnym zachowaniu może zareagować skrajnie nieprzewidywalnie.

Podczas dokonywania przestępstw nie kontroluje siebie. Jego głównym motywatorem jest zdobycie używek: narkotyków, alkoholu, zaspokojenie seksualne, podglądactwo… Zastosowane środki są nierzadko nieadekwatne do celów: przestępcy tego typu często nie wykazują instynktu samozachowawczego, nie zacierają śladów, ofiary wybierają przypadkowo, nierzadko atakując silniejszych od siebie, podejmują działania na wyrost (na przykład menel złapany na kradzieży wódki w monopolowym sięga po nóż…). Nierzadko są po wielu wyrokach. Wówczas każde kolejne wyjście z więzienia traktują jak wczasy, podczas których można korzystać z życia. Czas spędzany w więzieniu jest dla nich natomiast „normalnym życiem”.

Zwykle w chwili popełniania przestępstwa tracą kontrolę nad swoim zachowaniem.

Przestępca zorganizowany:

2365bca060448aad045c327a466b7663Najczęściej mężczyzna, między 18, a 45 rokiem życia. Osoby starsze najczęściej tracą zainteresowanie zbrodnią z uwagi na pogarszającą się kondycję fizyczną. Inteligencja w normie, wykształcenie najczęściej średnie. Zwykle towarzyski, popularny w środowisku, żonaty lub w stałym związku.

Pochodzi z tak zwanej „dobrej rodziny”. W domu był wychowywany surowo, ale niekonsekwentnie. Wyrobiło to w nim przekonanie o wadliwości systemu. Jego zdaniem sprytni mogą uniknąć kary.

Zwykle jest towarzyski i wzbudza zaufanie. Jest sprawny fizycznie, dobrze zbudowany i dba o swój wygląd zewnętrzny.

Sytuowany średnio. Jego mieszkanie najczęściej sprawia wrażenie zaniedbanego. Najczęściej niezdyscyplinowany.

Szuka zająć, które pozwalają mu prezentować swoją osobę jako silnego mężczyznę. Interesują go więc takie zawody jak kierowca ciężarówki, barman, strażak, policjant. Mogą wiązać się z krwią i śmiercią (np. rzeźnik). Często podejmował służbę wojskową, ale miał problemy dyscyplinarne. Podobnie w szkole miewał problemy, najczęściej związane z nieuzasadnioną przemocą wobec rówieśników.

Ogólnie dyscyplina nie jest jego mocną stroną. Zwykle często karany za drobne wykroczenia w rodzaju wykroczeń drogowych, drobnych oszustw i zaniedbań. Często też nie płaci mandatów. Nierzadko źle żyje z sąsiadami, lubi krzywdzić i odgrywać się na osobach, które go denerwują. Często jest samozwańczym obrońcą honoru rodziny, sąsiedztwa lub czegoś takiego… Innymi słowy: typowy warchoł.

Przestępstwa zwykle popełnia wskutek nawarstwiających się fantazji: o ludziach, wrogach, społeczeństwie, własnej osobie. Starannie wybiera cele i planuje wydarzenia.

Przestępczość zorganizowana, a przestępcy zorganizowani:

Należy zauważyć, że „przestępca zorganizowany” niekoniecznie jest osobą zajmującą się przestępczością zorganizowaną. Te nazwy są po prostu mylące.

Nie wiem, dlaczego zdecydowano się na takie nazewnictwo, być może celem było zwiększenie ezoteryki dziedziny.

Istnieje wyraźna korelacja między poziomem wykształcenia, a zaangażowaniem w przestępstwa pospolite (typu rozbój, morderstwo, kradzież etc.) i osoby z wyższym wykształceniem popełniają ich mniej (częściej natomiast popełniają przestępstwa gospodarcze). Tłumaczy się to większym ryzykiem: ludzie tacy często mają eksponowane stanowiska i kariery lub przynajmniej plany na takie. Przestępstwo lub więzienie natomiast mogłyby je skutecznie przekreślić lub stać się dlań dużym obciążeniem.

Różne motywacje przestępców:

Źródła z których korzystam wyróżniły sześć typów głównej motywacji przestępców. Są to:

Wizjoner:

Popełnia przestępstwa (niekoniecznie morderstwa, choć kultura popularna utożsamia go z nimi), gdyż wierzy, że nakazała (lub przyzwoliła mu na to) jakaś wyższa istota. Zazwyczaj jest zdezorganizowany, najczęściej cierpi z powodu psychozy lub innych zaburzeń psychicznych, często ma urojenia, halucynacje i omamy. Cele wybiera przypadkowo, w sposób niemal losowy, impulsywny. Brakuje mu planowania, nie podejmuje też (lub podejmuje bardzo niewiele) wysiłków, by ukryć swe przestępstwa.

Mimo wyraźnej obecności w kulturze popularnej jest to raczej rzadki typ kryminalisty.

Ludzie psychicznie chorzy zdecydowanie częściej padają ofiarami przestępstw, niż je popełniają.

Zorientowany na misję:

Popełnia przestępstwa, by oczyścić społeczeństwo z jakiejś, konkretnej grupy (np. Żydów, prostytutek, komuchów, kibiców wrogiej drużyny), zwykle wierząc, że wyrządza w ten sposób przysługę światu.

W odróżnieniu od poprzedniego ma bardzo dobre zakotwiczenie w rzeczywistości: nie ma halucynacji, nie twierdzi, że jakiś bóg lub demon nakazali mu czynić zło (a przynajmniej nie bezpośrednio, jego działania mogą bowiem mieć zakorzenienie w religii). Wynika ono z jego świadomych decyzji, które podjął indywidualnie.

Zwykle należy do typu przestępców zorganizowanych. Wybiera specyficzną grupę, zwykle unika bliskiego kontaktu, przestępstwa planuje, by popełniać je szybko i efektywnie.

„W cywilu” zwykle żyje bardzo zwyczajnym, normalnym życiem, często uchodzi za podporę społeczności.

Zorientowany na władzę / kontrolę:

lolek-trzymal-glowe-matki-pod-woda-tak-dlugo-az-zgodzila-sie-powiedziec-gdzie-schowala-rente-bolek-i-lolekTo najpospolitsza kategoria przestępców, silnie związana też z przemocą domową. Przestępca taki poszukuje sposobu, by zyskać kontrolę nad ofiarą, otoczeniem lub wręcz swoim życiem. Dominacja ofiary daje mu poczucie potęgi. Odczuwa silne poczucie bezsilności, odrzucenia, wykluczenia, braku kontroli nad sobą, chaosu etc. często wynikające z trudnego dzieciństwa, ale też ogólnego niedostosowania, nałogów, trudnej sytuacji życiowej etc.

Zwykle jest to przestępca zorganizowany, ale wiele cech jego charakteru (nałogi, niska inteligencja, brak życiowej zaradności) może zbliżać go do grupy przestępców zdezorganizowanych.

Zazwyczaj jednak jest spokojny, metodyczny i cierpliwy. Jego przestępstwa zwykle są formą kary, wymierzanej na ofierze za jakiegoś rodzaju pogwałcenia narzuconych jej przez sprawcę ograniczeń. Dlatego też ofiarami często są członkowie jego rodziny i znane mu osoby. Często przestępstwo ma charakter „jeśli mnie zostawisz, to cię zabiję” albo „jeśli raz jeszcze przyjdziesz do pracy pijany, to dostaniesz w mordę”.

Oprócz głównego przestępstwa często podejmuje dodatkowe działania mające upokorzyć ofiarę i zaznaczyć jego dominację nad nią. Często też przechowuje trofea, bo sprawiają, że czuje się dzięki nim silniejszy.

Uwaga ogólna: Prawdę mówiąc nie do końca jest dla mnie jasne, czy da się postawić granicę między motywacją dwóch powyższych typów przestępcy, a żołnierzem, strażnikiem więziennym lub policjantem… Należy zauważyć, że te trzy grupy społeczne również stosują przemoc, zabór mienia i ograniczanie wolności. Równie często ma ona postać opresyjny (działania wyprzedzające) jak i represyjny (kara za jakieś działania). W szczególności żołnierz zabijający wrogiego żołnierza w bitwie nie wydaje się jakoś szczególnie odbiegać od obydwu opisywanych przypadków.

Jedyna różnica wydaje się polegać na tym, że policjanci i żołnierze wydają się „przestępcami oswojonymi”, działającymi w ramach społeczeństwa, z jego przyzwoleniem i poklaskiem.

Hedonistyczny I: Nastawiony na rządzę

bolek-i-lolek-juz-wiedzieli-ze_2021-08-14_23-48-24W zasadzie są to dwa typy przestępców. Po pierwsze są to osoby uzależnione od różnych substancji i nastawione czysto hedonistycznie, po drugie: przestępcy seksualni. Obydwa typy łamią prawo głównie dla własnej przyjemności.

Często fantazjują o przestępstwach przez wiele lat. Zazwyczaj mają poważne problemy z kontrolowaniem impulsów.

Zwykle preferuje bliski kontakt z ofiarą, zbiera pamiątki, okalecza zwłoki. Przemoc i przestępstwa po prostu sprawiają mu przyjemność.

Hedonistyczny II: Nastawiony na dreszcz emocji:

Popełnia przestępstwa, bo to daje mu wyrzut adrenaliny. Podnieca go sam akt łamania prawa, polowania na ofiarę, docierania do celu etc. Ekscytuje go widok strachu i cierpienia ofiary, poniżenia etc. Często więc wraca na miejsce przestępstwa (nawet jeśli nie były to zbrodnie krwawe). Czasem pierwsze przestępstwa popełnia po to, żeby „poczuć jak to jest”. Nierzadko zaczyna od drobnych kroczków, po to, żeby każde kolejne było okrutniejsze i gorsze. A czasem z grubej rury np. zabijając, żeby poczuć, jak to jest…

Często torturuje i znęca się nad ofiarą fizycznie jak i psychicznie, bawi się z nią w kotka i myszkę, pozwalają jej trochę uciec, by móc złapać ją jeszcze raz…

Jeśli popełnia morderstwo, to zwykle traci zainteresowanie ofiarą po jej śmierci. Czasem dokonuje też gwałtu, ale jest to zwykle element tortur, mającym na celu jej dalsze poniżenie. Seks nie jest dla niego celem samym w sobie, ani głównym motywatorem.

Może (choć nie musi) wyglądać na normalnego. Mimo to ma silne poczucie niedopasowania i bezsilności. Przestępstwa popełnia, by stać się ważnym. Nierzadko „w cywilu” bardzo skłócony ze społeczeństwem.

Hedonistyczny III: Nastawiony na komfort:

JLDPTcITDWh3oJ85Popełnia przestępstwa, by zdobyć pieniądze i inne dobra.

Przestępstwa są tylko narzędziem do osiągnięcia celu. Z tej też przyczyny mają one swój koniec: gdy się wzbogaci przestaje je popełniać. Co więcej między kolejnymi przestępstwami może czekać bardzo długo, w zależności od tego, czy trafia mu się odpowiednia okazja i jak wygląda jego kondycja finansowa.

Jest to jedyna grupa która (jeśli popełnia morderstwa), to chętnie sięga po truciznę.

Jest to też jedyna grupa, gdzie znaczący odsetek stanowią kobiety.

Dlaczego kobiety popełniają mniej przestępstw:

Jak dało się zauważyć, najczęstszymi sprawcami przestępstw są mężczyźni. Według badań z USA mężczyźni odpowiadają za około 90 procent z nich. Jedyne grupy przestępstw pospolitych, gdzie obydwie płcie mają mniej-więcej równe wyniki to: oszustwa, sprzeniewierzenia oraz drobne kradzieże (kieszonkowe i sklepowe).

Prawdopodobnie wynika to z trzech powodów. Są to:

  • Mniejsza siła fizyczna: Statystyczna kobieta jest słabsza od statystycznego mężczyzny, co powoduje, że więcej ryzykują i mają mniejsze szanse skutecznie przeprowadzić atak lub sforsować przeszkody.

  • Prostytucja: Ponadto kobiety mają dostęp do znacznie mniej ryzykownej metody realizacji swoich celów materialnych niż mężczyźni. Tą jest płatny seks. Mimo, że jest on silnie stygmatyzowany społecznie, to zazwyczaj odium jest mniejsze niż w wypadku przestępstw kryminalnych, a sam proceder często nie jest penalizowany lub karany łagodniej. Pozostawia też mniej śladów.

  • Opieka, podporządkowanie i pośrednictwo mężczyzn: Kobiety bardzo często znajdują się w związkach i różnych stosunkach interpersonalnych z mężczyznami, którzy to popełniają w ich imieniu przestępstwa. Jeśli więc zdenerwujesz prostytutkę, to nie będziesz się z nią szarpał, tylko z jej wykidajło. Jeśli w jakiś sposób kobietę obrazisz, to możesz liczyć się z tym, że przyjdzie jakiś, samozwańczy obrońca rodzinnego honoru i z nim będziesz się użerał. Jeśli żona arabskiego szejka uzna, że jej córka hańbi honor rodu, to nie utnie jej głowy osobiście, tylko będzie tak długo truć głowę mężowi, aż on weźmie sprawy w swoje ręce.

Bibliografia:

  • W. Kurowski Mafia 2.0, Jak organizacje przestępcze kreują wartość w erze cyfrowej, Warszawa 2015

  • J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2009

  • M. Szczaniecki, Powszechna historia państwa i prawa, Warszawa 2016

  • M. Piątkowska, Życie przestępcze w przedwojennej Polsce, Kraków 2012

Ten wpis został opublikowany w kategorii Dziwne rozkminki, Wredni ludzie i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

5 odpowiedzi na „Bandytyzm i bandzioryzm: Co siedzi w głowie kryminalisty?

  1. pontifex maximus pisze:

    Wydaje się, że kategoria „Hedonistyczny III” zdecydowanie dominuje. To chyba jedyna z podanych motywacji, w której uczciwie chodzi tylko o forsę.

    „Jedyna różnica wydaje się polegać na tym, że policjanci i żołnierze wydają się „przestępcami oswojonymi”, działającymi w ramach społeczeństwa, z jego przyzwoleniem i poklaskiem.”
    Czytało się kiedyś artykuł o wysoko funkcjonalnych psychopatach, takich, co to mogliby zabić bez mrugnięcia okiem, ale myślą na tyle trzeźwo, że wiedzą, że nie warto. Jednym z przykładów był żołnierz, chyba nawet komandos, który widział się właśnie jako takiego „dobrego psychola”, użyczającego się społeczeństwu żeby konieczność wykonania brudnej roboty nie spadała na wrażliwszych. Natomiast za tego rodzaju mentalność wśród policjantów to ja już podziękuję. O takich, przekonanych o byciu supermenem strzegącym bydło przed ZUEM, to potem słyszymy w mediach przy okazji doniesień o kolejnych zamieszkach w Stanach.

    Komentarz o prostytucji zwraca mi uwagę, że męska prostytutka to też inaczej postrzegany zawód niż prostytutka żeńska. Już sam fakt, że w podtekście traktujesz ten sposób zarobkowania jako specyficznie kobiecy o tym świadczy. Stereotypowy sebix też by mógł się wypiąć zamiast okradać sklep, ale nawet mu to przez głowę nie przejdzie.

    • W męskiej prostytucji prawdopodobnie istnieje problem z klientami. Jak tak patrzę na artykuły o demografii homoseksualistów, to jako zadeklarowani geje podaje się jakieś 2 procent społeczeństwa, a jako biseksualiści: do 10 procent. Kobieta ma zdecydowanie szersze możliwości znalezienia klienta.

    • Jeszcze wracając: wydaje mi się, że jednak najczęściej spotykanym typem jest ten „zdezorganizowany”. Patrząc na dane ze Stanów 40 procent przestępstw ma związek z alkoholem, 20 procent z narkotykami… W tym zdecydowana większość kradzieży, włamań, kradzieży samochodów i rabunków. Ot sprawa jest prosta: menelowi nie starcza na wódkę, to wyskakuje na kogoś z nożem, albo włącza mu się agresor…

  2. slanngada pisze:

    Ciekawy teks, jednak konkluzja jest taka, że bandziory jak ze starych komiksów są realistyczne jest nieco dziwna.

    • Masz na myśli tych wąsatych meneli mówiących „Karamba”? Są przejaskrawieni, bardzo złagodzeni, ale bardzo realistyczni. Przy czym to są realia świata, którego już nie ma i który zawsze był sztuczny. Ogólnie: społeczeństwa, które było jeszcze bardzo przed-przemysłowe i oparte na strukturze ziemskiej, gdzie od umiejętności ważniejsza była przynależność do pewnej, określonej grupy społecznej. Do tego obdartego z wszystkich, brutalnych szzegółów. Może dlatego, żeby nadawało się dla młodszego widza, może dlatego, że o pewnych rzeczach opowiadać po prostu nie wypadało, a może dlatego, że opowiadający nie byli ich świadomi…

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s