Cennik starożytny i średniowieczny:

Temat dosyć często powracający: ile co kosztowało w wiekach dawnych.

W pewnym momencie postanowiłem zrobić takie małe zestawienie cen, które wynotowałem z różnych książek i opracowań czytanych w ciągu ostatnich lat. Zestawienie to nie jest kompletne, w kilku miejscach dałoby się je zapewne uzupełnić, ale nie wynotowywałem wszystkich szczegółów (np. w „Polskiej technice wojskowej” Nadolskiego jest wiele informacji o cenach, ale są bardzo mocno rozrzucone po całej książce). Początkowo tekst nie miał być samodzielną publikacją i stanowić tylko podpunkt innego, ale w końcu rozrósł się do samodzielnej publikacji.

Przeliczenie wartości monet:

Ogólnie rzecz biorąc to określenie wartości i wzajemnego kursu monet średniowiecznych i starożytnych jest potwornie trudne. Tak więc:

  • Sesters był srebrną monetą o nominalnej wadze 2,5 grama. Faktycznie często miały niższą masę.

  • Antoninian był (nominalnie) srebrną monetą o wadze blisko 7 gramów. Faktycznie bardzo szybko zaczęto dodawać doń różne domieszki, w efekcie w ciągu 50 lat od jego wprowadzenia zawartość srebra spadła poniżej 5 procent.

  • Funt, solid i denar karoliński: w tym kontekście oznaczają monety karolińskie, oparte o system późnorzymski. W niektórych momentach mogą oznaczać monetę bizantyjską, wtedy staram się podawać orientacyjną cenę w odpowiednikach karolińskich. Jest to moneta srebrna i miara wagi jednocześnie. Funt był prętem metalu o masie 408 gramów. Dzielił się na 20 solidów, z których każdy na 12 denarów o masie 1,7 grama każdy. Faktycznie w obiegu znajdowały się tylko denary. Teoretycznie mogły istnieć złote i miedziane solidy, w praktyce z ich użycia zrezygnowano (aczkolwiek znano takie w Bizancjum). Srebro było 10-12 razy tańsze od złota i tyle samo droższe od miedzi.

  • Liwr teoretycznie jest inną nazwą Funta. W praktyce jednak zawartość srebra i siła nabywcza monety mogła być inna.

  • Sold i Sou: są innymi nazwami Solida. Faktycznie jednak zawartość srebra i masa monet mogła być inna. Nie potrafię powiedzieć, ile wynosiła.

  • Floren był w wprowadzoną w XIII wieku monetą złotą z Florencji o masie 3,5 grama. Szybko stał się standardem i naśladowany był w wielu krajach.

  • Jeden floren wart był 3,5 grzywny.

  • Gulden w omawianym okresie był stereotypowym, niemieckim określeniem na każdą monetę złotą. Prawdopodobnie można przyjąć, że jeden gulden równa się jednemu florenowi.

  • Grosz: był w dawnej Polsce monetą srebrną o wadze 3,1 grama i dzielił się na 18 denarów, których wartość nabywcza była dużo niższa niż wartość denara karolińskiego.

  • Grzywna: w dawnej Polsce była jednostką obrachunkową o wartości około 42 groszy.

Zatem, przyjmując za miernik zawartość srebra można założyć, że:

  • 1 sesters republikański jest równy 3,3 antoninianom

  • 1 sesters republikański jest równy 1,5 denara karolińskiego

  • można przyjąć dość bezpiecznie 1 sesters republikański jest równy może i nawet4 denarom z XIII i XIV wieku

  • 1 sesters republikański jest równy ¾ grosza z czasów Kazimierza Wielkiego i Jagiełły

  • 31,5 sestersów republikańskich jest warte 1 grzywnę

  • 110,25 sestersów republikańskich jest warte 1 florena

Zależności te są czysto orientacyjne, nie biorą pod uwagę różnicy lokalnych cen, próby srebra w danej monecie, wahań jego ceny w czasie i innych, podobnych zjawisk.

Globalne PNB:

  • rok 1400: 100 miliardów dolarów

  • rok 1750: 148 miliardów dolarów

  • rok 1900: 400 miliardów dolarów

  • rok 1950: 1224 miliardy dolarów

  • rok 1990: 6080 miliardów dolarów

Zasoby złota:

  • Ilość złota dostępnego w Europie w roku 1500: 8 metrów sześciennych

  • Ilość złota dostępnego w 1905 roku: 1000 metrów sześciennych

Zarobki:

Rzym Republikański:

  • Dochód z najgorszej jakości działki ziemi rolnej: 2 sestercje dziennie

  • Robotnik: 6 sestercji za dzień pracy (pracował dorywczo)

  • Żołnierz: 2 sestercje dziennie

  • Centurion: 132 sestercje dziennie

  • Katon: 600 sestercji dziennego dochodu

  • Urzędnik w randze Trybuna: 800 sestercji

  • Seneka: 5500 sestercji dziennego dochodu

Bizancjum, IV-X wiek:

  • Wynagrodzenie wojskowego zarządcy prowincji: 3600 srebrnych solidów

Czasy Karola Wielkiego:

  • Roczne zobowiązania kredytowe dłużników doży Wenecji: 1200 funtów srebra (288.000 denarów)

  • Roczne wydatki papieża: 120 funtów srebra (28.800 denarów)

  • Biskup Baudinus: majątek wyceniany na 20.000 solidów (240.000 denarów)

  • „Syryjski” kupiec: majątek wyceniony na 200 solidów (2400 denarów)

  • Majątek „bogatego kupca i karczmarza z Lyonu”: 100 solidów (1200 denarów)

Anglia XIII wiek:

  • Dochód z lenna rycerskiego / lenna straży / lenna sierżanta: 10-15 funtów miesięcznie

  • Dniówka zbrojnego w trakcie wojny (niezależnie od stanu społecznego): 8 pensów

  • Wykup od służby wojskowej: 4 szylingi, 8 pensów

Włochy, XIII wiek:

  • Roczna pensja urzędnika miejskiego: 90-120 soldów

  • Posag córki mistrza rzemieślniczego: 100 soldów

Francja, XIV wiek:

  • Roczny dochód rycerza: 60 liwrów.

  • Żołd rycerza: 4 liwry miesięcznie

  • Żołd sierżanta (jeźdźca nieszlachecnkiego pochodzenia): 1 liwr miesięcznie

  • Żołd najemnego piechura: 5 soldów

  • Żołd najemnego kusznika: 3 soldy

  • Żołd łucznika: 2 soldy 8 denarów

  • Żołd pawężnika: 2 soldy 6 denarów

Niemcy i Włochy XIV wiek:

  • książę Mediolanu Giano Galezzo Visconti: 1,2 miliona guldenów rocznego dochodu

  • Rupert z Palatynatu, elektor Palatynatu i król Niemiecki w latach 1400-1410: 50-60 tysięcy guldenów rocznego dochodu

  • posag córki Giana Galezzo Visconti: 450 tysięcy guldenów

  • posag córki Ruperta z Palatynatu: 40 tysięcy guldenów

Polska, XIV wiek:

  • Roczne dochody skarbu Kazimierza Wielkiego: między 85.000 a 110.000 grzywien.

Polska, XV wiek:

  • Wynagrodzenie dla puszkarza (specjalisty od odlewania armat) za tydzień pracy: 31 groszy.

Ceny ziemi:

Rzym Republikański:

  • Pokój w insula (kamienicy czynszowej dla biedoty): 18-24 sestercje miesięcznie

  • Żywność: 2 sestercje dziennie.

Czasy Karola Wielkiego:

  • Małe gospodarstwo rolne przekazywane niewolnikowi: 20 solidów (240 denarów)

Anglia, XII wiek:

  • Zamek (budowa): 1000-2000 funtów srebra, przy czym 3/5 tej sumy to koszty robocizny.

Włochy: XIII wiek:

  • Dom w mieście: 180-300 soldów

  • Wartość ziemi posiadana przez statystycznego wieśniaka: 600 soldów

  • Majątek typowego giermka: 600 soldów

Polska, XIV wiek:

  • Cena budowy gródku rycerskiego: 10 grzywien

Brugia, XIV wiek:

  • Wynajęcie na tydzień pokoju w gospodzie: 1 solid, 6 denarów. Pokój składał się z jednej izby wychodzącej na ulicę, z paleniskiem i sypialnym poddaszem.

Żywność i podobne:

Rzym w III wieku:

  • Wino (1 pinta, około 500 militrów): 4 antoniniany

  • chleb (pół kilograma): 1 antoninian

Czasy Karola Wielkiego:

  • 150 litrów pszenicy: 6 denarów

  • 150 litrów owsa: 2 denary

  • 150 litrów jęczmienia lub orkiszu: 4 denary

  • 150 litrów żyta: 4 denary

  • 23 chleby owsiane o masie 2 funtów każdy: 1 denar

  • 20 chlebów jęczmiennych o masie 2 funtów każdy: 1 denar

  • 15 chlebów żytnych o masie 2 funtów każdy: 1 denar

  • 12 chlebów pszennych o masie 2 funtów każdy: 1 denar

Francja, XIV wiek:

  • Funt migdałów: 9 sou

  • Funt pieprzu: 4 sou

  • Głowa cukru o masie 10 funtów: 7 sou

  • Funt szafranu: 42 sou

  • Funt goździków: 10 sou

  • Funt pieprzu kubeba: 20 sous

  • Funt kwiatu muszkatołowego: 14 sou

  • Funt galangalu: 7 sou

  • Funt rajskiego ziarna (aframonu): 15 sou

  • Funt pieprzu długiego: 4 sou

  • Funt gałki muszkatołowej: 8 sou

  • Funt kminku: 8 denarów

  • Funt kaszy: 4 denary

  • Funt ryżu: 5 denarów

  • Funt krochmalu: 1 sou

  • Funt tłuszczu: 4 sou

Broń:

Rzym w III wieku:

  • Miecz (gladius): 60 antoninianów

Czasy Karola Wielkiego:

  • Hełm: 72 denary

  • Kolczuga: 144 denarów

  • Miecz: 60 denarów

  • Pochwa: 24 denary

  • Nagolenniki: 72 solidy

Hiszpania X wiek:

  • Kolczuga = 60 owiec

Genua, XIV wiek:

  • Sztylet: 6 soldów

  • Hełm: 16-32 soldy

  • Kolczuga: 120-152 soldy

  • Osłony na nogi: 200 soldów czyli 10 liwrów

  • Pełne uzbrojenie rycerza: 120 liwrów

  • Armata: 2,5 liwra

  • Proch do armaty na dobre strzelanie: 1,2 liwra

Polska, XV wiek:

  • Miecz: od 8 do 72 grzywien

  • Koncerz: 22 grzywny

  • Kord: 8 groszy

  • Włócznia myśliwska: 7 groszy

  • Kopia: 1 grzywna

  • Topór: 2-6 groszy

  • Łuk (egzemplarz podarowany Jagielle przez mieszczan Wrocławskich w 1427 roku, prawdopodobnie bardzo cenny): 2,5 grzywny

  • Kusza: 24-67 groszy

  • Hakownica: 24-41 groszy

  • Kolczuga: od 1,5 do 15 grzywien

  • Armata z prochem i kulami: 80 grzywien

  • Bombarda: 60 grzywien

  • Hufnica: 12 grzywien

  • Kamień (około 10 kilogramów) prochu. Jest to ilość potrzebna, by wystrzelić z bombardy kule o wadze 100 kilogramów: 3,25 grzywny w wieku XIV, 1,5 grzywny: w wieku XV.

  • Sztylet: 6-8 groszy

Kredyty:

Przez całą starożytność i średniowiecze ceny kredytów były bardzo zbliżone, a typowe odsetki wynosiły 20 procent rocznie.

Zwierzęta:

Rzym w III wieku:

  • Zdrowy niewolnik: 800-1200 antoninianów

  • Koń: 250 antoninianów

  • Osioł: 145 antoninianów

Czasy Karola Wielkiego:

  • Krowa: 14 denarów

  • Wołu: 24 do 108 denarów

  • Niewolnik: 240 denarów

  • Niewolnik w świecie arabskim: 700-1000 denarów

  • Młoda i ładna niewolnica w świecie arabskim: 1400-2000 denarów

  • Koń: 360-480 denarów

  • Kozioł: 4 do 12 denarów

  • Owca: 12 do 15 denarów

  • Byk: 72 denary

  • Pies: 12 denarów


Hiszpania, X wiek:

  • Koń = 4 x 10 wołu lub 40-100 owiec lub 40-100 miar zboża

Francja, XIV wiek:

  • Koń: od 5 do nawet 60 liwrów

  • Koń bojowy z Hiszpanii: od 85 do 280 liwrów

  • Zestaw 4 koni dla rycerza (bojowy, stępak, podjezdek, kuc): 470 liwrów

Polska, XIV wiek:

  • Koń roboczy: 1 grzywna

  • Cztery krowy: 1 grzywna

  • Dwanaście świń: 1 grzywna

Polska, XV wiek:

  • Koń roboczy: 1-2,5 grzywny

  • Koń do jazdy lub bojowy: od 3 do 30 grzywien

Ubrania:

Rzym w III wieku:

  • Buty: 12 antoninianów

Czasy Karola Wielkiego:

  • Płaszcz wełniany: 2 denary

  • Sztuka płótna lnianego: 4 denary

  • Sztuka szarszy: 12 denarów

  • Kożuch barani: 12 denarów

  • Płaszcz na sobolach: 120 denarów

  • Płaszcz podbity (nie wiadomo o co autorowi źródła chodzi, niektórzy badacze uważają, że chodzi o płaszcz ocieplany, inny, że wyjątkowo ozdobny): 140 denarów

  • Płaszcz na futrze kuny lub wydry: 360 denarów

  • Kaptur mnisi: 60 denarów

Pojazdy:

Rzym w III wieku:

  • Mała łódź rybacka: 186 antoninianów

Bizancjum, IV-X wiek:

  • Statek o ładowności 30-40 ton: 3000-4000 srebrnych solidów, cena spadała o 40% jeśli był stary.

Inne:

Rzym w III wieku:

  • Lampa oliwna: 1 antoninian

Polska, XV wiek:

  • Ostrogi: 4-15 groszy

  • Siodło: 6-56 groszy

Bibliografia:

  • R. Cameron, L. Neal, „Historia gospodarcza świata”, Warszawa 2010

  • P. Riche, „Życie codzienne w państwie Karola Wielkiego”, Warszawa 1979

  • E. Salin, „Życie codzienne w Galii merowingów”, Warszwa 1967

  • P. Contamine, „Wojna w średniowieczu” Warszawa 2004

  • C. Oman, „Sztuka wojenna w średniowieczu” T. 1-3, Oświęcim 2015

  • P. Heather, „Upadek cesarstwa rzymskiego”, Poznań 2010

  • A. Giardina, „Człowiek Rzymu: w kręgu codzienności”, Warszawa 2000

  • J. Le Goff, „Człowiek średniowiecza: w kręgu codzienności”, Warszawa 2000

  • G. Halsall, „Wojna, a społeczeństwo w barbarzyńskiej Europie Zachodniej 450-900”, Oświęcim 2015

  • R. McKitterick, „Królestwa Karolingów”, Warszawa 2013

  • I. Wood, „Królestwa Merowingów”, Warszawa 2012

  • J. M. Murray, „Brugia: kolebka kapitalimu”, Warszawa 2011

  • M. McCormick, „Narodziny Europy: Korzenie gospodarki europejskiej: 300-900”, Warszawa 2009

  • J. C. M. Vigueur, „Rycerze i mieszczanie: Wojna konflikty i społeczeństwo w średniowiecznych Włoszech”, Warszawa 2008

  • B. Buzan, R. Little, „Systemy międzynarodowe w historii świata”, Warszawa 2011

  • J. Le Goff, „Średniowiecze i pieniądze”, Warszawa 2011

  • A. Nadolski, „Polska technika wojskowa”, Warszawa 1994

  • J. Verdon, „Przyjemności średniowiecza”, Warszawa 1998

  • P. Veyne, „Historia życia prywatnego”, T.1 i 2, Wrocław 2005

  • J. M. H. Smith, „Europa po Rzymie”, Kraków 2008

  • R. Hryszko, „Libre de sent sovi”, Kraków 2010

  • J. L. Abu-Lughod, „Europa na peryferiach: średniowieczny system-świat w latach 1250-1350”, Kęty 2012

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

2 odpowiedzi na „Cennik starożytny i średniowieczny:

  1. Grisznak pisze:

    Interesująca jest ta malutka liczba zasobów złota w Europie w 1500. To nie błąd?

  2. Sady Sana pisze:

    Świetne zestawienie, pozwala się lepiej zorientować 🙂 może się przydać do pisania opowiadań 😉

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s